“خانه در خوزستان یخچال نیست” ، بخاری است

برق نگار: شرکت توانیر برای فرهنگ سازی استفاده  بهینه مصرف برق ، طرحی را به صورت سراسری اجرا کرده که در نهایت کج سلیقگی و بدون پیوست جامعه شناختی و روان شناختی و حتی بدون درک این واقعیت است که صنعت برق در تمام نقاط ایران مشترک برق دارد و نه تنها فقط در یک یا چند منطقه .

طرح با استفاده از تصویر یک پنگوئن در خانه‌ای یخ‌زده و تیتر “خانه یخچال نیست!” سعی دارد مخاطب را قانع کند که کاهش مصرف برق با تنظیم دمای کولر روی ۲۵ درجه منطقی و قابل قبول است. پیام فرعی در قالب هشتگ #۲۵درجه نیز تأکید بر این عدد به‌عنوان “دمای آسایش” دارد. در یک نگاه اجمالی و سرسری و به عنوان یک طراح و گرافیست آماتور که البته تجربه زیسته در چند استان کشور را داشته ام چند نکته به ذهن می رسد که آنرا با مخاطبان در میان می گذارم.

 ابتدایی ترین موضوعی که به چشم می خورد و از آن غفلت شده  تناقض پیام با شرایط اقلیمی و واقعیت مخاطب است به این صورت که طرح برای همه‌ی ایران یکسان اجرا شده، در حالی‌که در استان‌هایی مانند خوزستان، بوشهر یا سیستان، دمای ۵۰ درجه تابستان واقعیت زندگی مردم است.

گفتن “خانه یخچال نیست!” در حالی‌که دمای بیرون بالای ۵۰ است، نه‌تنها قانع‌کننده نیست، بلکه توهین‌آمیز و بی‌اطلاعی از شرایط زندگی مردم تلقی می‌شود.  حتی در همین فصل تابستان و گرمای بی سابقه، مناطقی در کشور هست که خصوصا پس از غروب آفتاب، نیاز به روانداز هست تا از خنکی متمایل به سرما در امان ماند و شعار 25 درجه در آنجا یعنی بخاری را روشن کنید تا به دمای 25 درجه  برسید!

 استفاده از نماد اشتباه و طنز ناخواسته از دیگر مواردی است که در این پوستر قابل نقد است.

استفاده از پنگوئن در فضای داخلی خانه، بیشتر حالت طنز و شوخی پیدا کرده تا یک پیام جدی. باعث می‌شود مخاطب پیام را به تمسخر بگیرد یا نادیده بگیرد. نماد پنگوئن بیش از آن که باعث هم‌ذات‌پنداری شود، ایجاد فاصله عاطفی می‌کند. از دیگر موارد قابل ذکر می توان به نبود همدلی انسانی اشاره کرد.

هیچ نشانی از درک وضعیت مردم، سختی گرما، یا محدودیت‌های اجتماعی و اقتصادی در این پیام نیست. گویی مردم با مصرف بالا مقصر تمام مشکلات‌اند. این نوع نگاه بالا به پایین، یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات در طراحی پیام‌های عمومی است.هیچ واژه‌ای از جنس هم‌دردی، درک، همراهی یا دعوت مشارکتی در متن نیست. عباراتی مانند: “می‌دانیم تابستان سخت است” یا “با هم، از خاموشی عبور می‌کنیم” و یا “در گرمای خوزستان، همراه‌تان هستیم” می توانست به بار معنایی این طرح کمک کند.

شاید مهمترین بخش این نقد، هویت سازمانی سرد و بی‌ احساس  باشد. شرکت برق با این طرح، خود را در نقش هشداردهنده صرف معرفی کرده و نه شریکی در بحران. هیچ اثری از همدلی، همراهی یا مشارکت دوطرفه در پیام نیست. حتی جمله ساده‌ای مثل “با کمک شما از خاموشی جلوگیری می‌کنیم” هم دیده نمی‌شود. شعار به شکل غیرمستقیم این معنا را القا می‌کند که  “اگر برق قطع می‌شود، خودتان مقصرید، چون خانه‌تان مثل یخچال است” در حالی‌که شبکه‌ فرسوده برق، کمبود سرمایه‌گذاری، و ضعف مدیریت تقاضا نیز در خاموشی‌ها نقش دارند، اما طرح فقط مردم را هدف گرفته است.

از سازمان عریضی و طویلی چون وزارت نیرو وتوانیر که این روزها با مشکلات بزرگی برای تامین انرژی دست و پنجه نرم می کنند، انتظار می رود تا دست کم برای اقناع افکار عمومی و جلب مشارکت مردم ، در دنیای واقعی سیر کنند.